PREDSTAVLJANJE MONOGRAFIJE
 
M A N A S T I R   D E C A N I
BRANISLAV TODIC i MILKA CANAK-MEDIC

ATRIJUM NARODNOG MUZEJA, TRG REPUBLIKE 1a
BEOGRAD, 17. 11 2005.

P R O G R A M

Ucesnici

Na predstavljanju monografije zvanicno ce se obratiti:

• g-din BRANKO JOKIC, prvi izdavac, u ime izdavaca i domacina
• dr VOJISLAV KOSTUNICA, predsednik vlade Republike Srbije (ili, dr ALEKSANDAR POPOVIC, ministar nauke i zastite zivotne sredine Republike Srbije) u ime vlade Republike Srbije
• NJegovo preosvestenstvo vladika rasko-prizrenski i kosovsko-metohijski ARTEMIJE
• Jeromonah Ilarion Lupulovic, predstavnik manastira Visoki Decani

Monografiju ce predstaviti i govoriti o svojim utiscima povodom izlaska knjige:

• dr DANICA POPOVIC, naucni savetnik Balkanoloskog instituta Srpske akademije nauka i umetnosti
i autori,
• dr MILKA CANAK-MEDIC
• prof. dr BRANISLAV TODIC

U umetnickom delu Programa nastupaju: hor „Sveti Stefan Decanski“ iz Novog Sada, dirigent g-dja Tamara Petijevic i Muzicka grupa „Belo Platno“ iz Beograda

Program ce voditi: g-din DEJAN DJUROVIC

Manastir Visoki Decani, 14. vek
Decanski manastir danas je dom najbrojnijem monaskom bratstvu u otadzbini
koje broji 30 mladih monaha i iskusenika na celu sa igumanom Ep. Teodosijem

O KNJIZI  MANASTIR DECANI

Rukopis prof. dr Branislava Todica i dr Milke Canak – Medic predstavlja monografsku studiju i do sada najznacajniji naucni poduhvat o jednoj od najvrednijih i najznacajnijih manastirskih celina i crkvenih gradjevina u srednjovekovnoj srpskoj istoriji. Saglasno takvom osnovnom karakteru, u strukturi rada obuhvacena su sva bitna pitanja od vremena osnivanja i gradjenja manastira do nasih dana, kako u vezi sa opremanjem crkve i formiranjem decanske riznice tako i na promenama na manstirskim zgradama, sa najobimnijim delovima koji se odnose na proucavanje graditeljstva, kao i skulpture i zidnog slikarstva koje u Decanima po obimu od preko hiljadu prikazanih predstava i o njihovoj dobroj ocuvanosti, predstavlja reprezentativni spomenik srpske umetnosti sredine XIV veka.

Shodno svom osnovnom strucnom obrazovanju, naucna obrada pojedinih poglavlja izvedena je sa podelom koja se odnosi na poglavlja ciji je autor dr Branislav Todic i ciji je autor dr Milka Canak-Medic.

Tako je na pocetku rada Branislav Todic izlozio analizu i tumacenja brojnih pitanja koja se odnose na izgradnju i osnivanje crkve i manastira (u istorijkom sledu autor je propratio kultni, kulturni, umetnicki i duhovni znacaj manastira, razdoblja kroz koja je prolazio tokom skoro sedam vekova postojanja, ukljucujuci osvrt na njegove ktitore, igumane, knjizevnike, umetnike i druge znacajne licnosti), opremanje crkve u vreme osnivanja i tokom istorije kao i veoma obimno poglavlje o zidnom slikarstvu u Decanima.

O MANASTIRU DECANI I CRKVI VAZNESENJA HRISTOVOG

Medju najznacajnije i najgrandioznije srpske hramove srednjeg veka ubraja se crkva Vaznesenja Hristovog u manastiru Decani, zaduzbina i grobna crkva kralja Stefana Urosa III, nazvanog po manastiru Stefan Decanski. Blagodareci dvema hrisovuljama koje je izdao  osnivalac i poznijoj njegovog sina kralja Stefana Dusana iz 1343. godine, kao i natpisa uklesanog na arhitravu juznog portala crkve, poznato je da je nju gradio franjevac Vita iz Kotora osam godina i da je zavrsena 1334/35. godine. Ktitor manastira Decana obezbedio je svojoj zaduzbini samostalan zivot brojnim donacijama i velikim vlastelinstvom koje se ubraja medju najbogatije, sa 45 zemljoradnickih naselja i sa jednim arbanaskim i osam vlaskih katuna.

Decanski manastir i zivot njegovog ktitora opisani su u vecem broju srednjovekovnih literarnih dela nego i jedan drugi srpski manastir. Blagodareci tome poznato je prvobitno ustrojstvo manastira i neka od tadasnjih sekularnih zdanja, kao i vreme polaganja ktitorovih zemnih ostataka u pripremljenu grobnicu u crkvi. Stari pisci su nas obavestili i o poznijoj translaciji i kanonizaciji Stefana Decanskog 1343. godine, sto je crkvu Vaznesenja Hristovog u Decanima uzdiglo iznad mnogih drugih vladarskih zaduzbina. Od tada Decani su postali mesto hodocasca vernika i mesto njihovog isceljenja, sto je imalo za posledicu darivanje decanskog sabornog hrama bez prekida. Na taj nacin je manastir stekao riznicu koja po broju ikona ( oko 60 ) i bogatstvu skupocenih bogosluzbenih predmeta i rukopisnih i stampanih knjiga predstavlja najbogatiju riznicu u Srbiji.

Crkva je podignuta po programu i za potrebe istocnohriscanskih obreda, ali je dobila strukturni sistem i spoljnu obradu romanickog stila. Ima raskosno skulpturalno ukrasene portale i prozore romanickog i gotickog stila, a isklesanim figuralnim i floralnim motivima ukrasene su i brojne konzole u podnozju frizova slepih arkadica u podstresjima. Lepoti i upecatljivosti spoljasnosti hrama doprinosi i precizno obradjeno i bruseno do sjaja skupoceno gradivo, kojim su izvedene sve njegove fasade.

Priprata decanskog hrama

Decanska saborna crkva sadrzi najraskosniji i najbogatiji klesani ukras srpske srednjevekovne umetnosti, ali i najvecu srpsku srednjovekovnu galeriju fresaka. U njoj su sacuvane gotovo u celini sa preko 1000 pojedinacnih figura i scena razvrstanih u preko dvadeset ciklusa, tako da ujedno predstavljaju najveci izvor podataka o vizantiskoj ikonografiji. Slikane su u razdoblju od 1339. do jeseni 1347. ili do leta 1348. godine.
U crkvi je sacuvan gotovo u celini i liturgijski namestaj sa kamenim oltarskim pregradama i ikonama na njima, sa horosom iz vremena njenog podizanja i sa istodobnim prestolima i nadgrobnim obelezjima. U celini je sacuvan i raskosan kameni plocnik izveden od dvobojnog kamena i sa rozetama na kljucnim mestima u hramu obelezavajuci njegovo liturgijsko ustrojstvo, sto uz ostale vredne tvorevine u unutrasnjosti doprinosi utisku njene svecane uzvisenosti.

Zato je po utisku o decanskoj crkvi jednog pisca iz XV veka, njena lepota ostala nesamerljiva: Svaku misao prevazilazi lepotom crkva njegova, mramorjem i velicinom i izvajanim razlicitim likovima, zasta nije dovoljna godina dana da se isprica....