NA KOSOVU UNIŠTENO ILI UKRADENO 10.000 IKONA I DRUGIH CRKVENIH DRAGOCENOSTI

SRPSKO BLAGO NA CRNOM TRŽIŠTU

• Pre paljenja i uništavanja crkava i manastira prvo je poharano pokretno blago neprocenjive vrednosti i ono se već krčmi na ilegalnom svetskom tržištu antikviteta •

Poharana i spaljena: Crkva Svetog Spasa u Prizrenu

Za vreme petogodišnjeg "mira" i vladavine međunarodnog vojnog i civilnog protektorata, na Kosovu i Metohiji je razoreno ili oskrnavljeno oko 150 pravoslavnih srpskih hramova i crkava, kapela i manastira, od kojih svaki peti potiče iz 13. ili 14.veka i pripada svetskom kulturnom nasleđu. Zajedno sa njima uništeno je više od 10.000 ikona, crkveno-umetničkih i bogoslužbenih predmeta. Iz mnogih crkvenih riznica, uoči paljenja ili miniranja od strane albanskih hordi, prethodno je, pak, poharano pokretno pravoslavno blago neprocenjive vrednosti za civilizacijsku baštinu, te se ono uveliko krčmi na svetskom ilegalnom tržištu antikviteta i umetnina, starih rukopisnih knjiga i drugih rariteta.
"Nažalost, i nakon poslednjeg strašnog pogroma nad srpskim stanovništvom od 17. do 20. marta, nastavljaju se vandalizmi i pljačke preostalih pravoslavnih objekata. Saznali smo takođe da su Albanci, koji su učestvovali u paljenju i uništavanju pravoslavnih svetinja prethodno pokrali veći broj vrednih ikona, kandila, starih knjiga i drugih vrednih crkvenih predmeta. Predpostavljamo da će i ova ukradena umetnička dela biti preprodavana na crnom tržistu, kao što je to i do sada bio slučaj - opominje Informativna slu\ba Eparhije raško-prizrenske i kosovsko-metohijske.

Granicu niko ne čuva

Jedan Srbin iz Unmikove multietničke kosovske policije kaže za "Vesti" da su "kradljivci srpskih umetnina iz redova kriminalnih grupa na Kosovu i Metohiji koje su brojne, jer je nesporna visoka kriminalizacija kosovskog društva, počev od ilegalne trgovine drogom, duvanom, oružjem, belim robljem i kulturnom baštinom". Tako da su preostale pravoslavne crkve u pokrajini, koje se nalaze izvan srpskih enklava, opominje on, "izložene na milost i nemilost tim grupama bez obzira na fizičko obezbeđenje KFOR-a". Ozbiljan problem je, opominje naš sagovornik i "veoma porozna granica prema Albaniji i Makedoniji koju niko ozbiljnije ne kontroliše".

Dodaje se da je ta eparhija apelovala na UNMIK i KFOR da spreče dalju pljačku pravoslavnog crkvenog i kulturnog blaga. Ove navode potvrđuje i poslednji izveštaj UNMIK policije da su "tri ukradena zvona i ulazna vrata iz jedne od zapaljenih pravoslavnih crkava pronađeni u blizini Prištine" i da će biti vraćeni Eparhiji raško-prizrenskoj.
U Podujevu su vojnici češkog KFOR-a oduzeli od jedne albanske porodice ukradeno zvono sa zapaljene crkve "Svetog Ilije" u tom mestu, posle čega su albanski predstavnici tri puta uzalud dolazili u bazu KFOR-a zahtevajući da im se zvono vrati, jer su tvrdili da ono tobože pripada opštini Podujevo. U češkom bataljonu su ih odbili, a zvono, koje je 1932. godine kralj Aleksandar Prvi Karađorđević darivao podujevačkoj crkvi Svetog Ilije, odneli u manastir Gračanicu.

Tokom martovskog nasilja razularene albanske rulje, na meti lopova, između ostalog, bilo je i zvono srpske crkve "Sveti Đorđe" u Prizrenu, zbog čega su, po izjavi Volfganga Zilingera komandira regionalne UNMIK policije, uhapšena trojica osumnjičenih Albanaca.

Apel srpskog patrijarha

Poglavar SPC patrijarh Pavle svojevremeno je pozvao, u svom pismu, komandanta Kfora i šefa Unmika da preduzmu mere iz njihove nadležnosti "da se zaustavi krađa ikona, bogoslužbenih knjiga i drugih izuzetno vrednih crkveno-umetničkih predmeta sa Kosova i Metohije", ukazujući se to blago našlo "na takozvanom crnom tžištu antikviteta i umetničkih predmeta u više evropskih država".
"Iskustvo nam govori da su ovi slučajevi samo "vrh ledenog brega", odnosno da je sa područja gde zbog ne postojanja mogućnosti za normalan i bezbedan život nema sveštenika i naroda, odneto mnogo više crkveno-umetničkih predmeta, nego što nam je svima poznato. S toga Vas molimo da u okviru mandata koji imaju snage KFOR-a i UNMIK-a, preduzmete sve potrebne mere da se zajedno sa preostalom nepokretnom, sačuva i pokretna imovina Srpske pravoslavne crkve, jer njihovim uništavanjem i izmeštanjem, gubimo ne samo mi, nego i evropska kultura, a sa lica kosovsko-metohijske zemlje, te kolevke našeg naroda, u prisustvu snažnih međunarodnih vojnih i policijskih snaga, nestaju mnogobrojni tragovi postojanja srpskog naroda i njegove mučeničke Crkve", opomenuo je patrijarh srpski gospodin Pavle.

Prvi alarmantni izveštaji o krađi crkvenog blaga, kažu u raško-prizrenskoj eparhiji, pojavili su se odmah po završetku NATO bombardovanja SRJ i ulaska međunarodnih mirovnih snaga na Kosovo i Metohiju, polovinom juna 1999. godine. Britanski novinar Tim Xudoa snimo je tada fotografije kako Albanci pljačkaju crkvu Svetog Ilije u Vučitrnu. On je o tome obavestio vladiku Artemija i predao mu nekoliko ikona koje je uspeo da spase.
Episkop raško-prizrenski obavešten je zatim da su ukradena i crkvena zvona iz uništene srpske crkve u Đakovici i pored zaštite Unmikove policije, dok je u Prizrenu jedan nemački podoficir iz sastava KFOR, koji je bio zadužen za čuvanje imovine Srpske pravoslavne crkve u tom gradu, ukrao vrednu ikonu, diptih (bogoslužbenu knjigu) star 300 godina i nekoliko manjih crkvenih predmeta, zbog čega je u Nemačkoj osuđen na uslovnu kaznu od godinu dana.

Briga i drugih crkava

U brigu za pravoslavnu baštinu na Kosovu i Metohiji, čija nesporna ugroženost nije do sada naišla na odgovarajuću pažnju i brigu svetske kulturne javnosti, svojevremeno su se uključili Svetski savet crkava i Konferencija evropskih crkava, tražeći da se "konačno obezbedi miran život stanovnika ove pokrajine i zaštiti njihovo kulturno i duhovno nasleđe". U pismima šefu UNMIK-a, ove ekumenske organizacije izrazile su i ozbiljnu zabrinutost "zbog nastavljenog nasilja sa kojim se suočavaju vernici Srpske pravoslavne crkve i njena baština na Kosovu i Metohiji". Napadi na srpske crkve u prisustvu međunarodnih vojnih snaga, ocenjni su kao "skandalozan pokazatelj ekstremizma i nestabilnosti".

Na jugu Evrope, u Grčkoj, prema izveštaju tamošnje policije, u Solunu je takođe uhapšeno "četvoro krijumčara srpskih religioznih i umetničkih predmeta". Kod vođe grupe i njegove supruge otkriveno je 17 ukradenih knjiga iz 19. veka, pokradene gravire i ikone iz 18. veka i neke dragocenosti iz rimskog doba, a krijumčari su priznali da su sve to kupili u Albaniji od lokalnih dilera, i da svi oni potiču sa Kosova i Metohije".
Sledeće kriminalno delo ove vrste je, kako je SPC svojevremeno obavestila javnost, otkriveno u Sloveniji kada je tamošnja policija pohapsila nekoliko Albanaca, a kod njih pronašla i oduzela im desetine ikona, za koje su uhapšeni priznali da potiču iz srpskih crkava na Kosovu i Metohiji. O tome je slovenački MUP obavestio Interpol, koji je izvestio Ministarstvo unutrašnjih poslova Srbije.

Krao i nemački vojnik

"Umesto da obavlja povereni mu zadatak i čuva pravoslavni vladičanski dvor i pravoslavnu Sabornu crkvu u Prizrenu, kao i poverene mu crkvene vrednosti, jedan nemački profesionalni vojnik je izneverio poverenje međunarodnih mirovnih snaga KFOR-a i pokazao se kao običan kriminalac", pisao je pre dve godine i "Berliner morgen post" u tekstu "Profesionalni vojnik kao crkveni lopov".

R. Lončar